{"id":2025,"date":"2024-08-06T09:18:30","date_gmt":"2024-08-06T02:18:30","guid":{"rendered":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/?p=2025"},"modified":"2024-08-06T09:31:54","modified_gmt":"2024-08-06T02:31:54","slug":"galen-mot-trong-nhung-nhan-vat-co-anh-huong-lon-nhat-trong-lich-su-y-hoc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/2024\/08\/06\/galen-mot-trong-nhung-nhan-vat-co-anh-huong-lon-nhat-trong-lich-su-y-hoc\/","title":{"rendered":"Galen-M\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed y h\u1ecdc"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">Galen (129\u2013c. 216 AD), hay Galenos, l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e1c s\u0129, nh\u00e0 gi\u1ea3i ph\u1eabu h\u1ecdc v\u00e0 nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng th\u1eddi k\u1ef3 Hy L\u1ea1p c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. \u00d4ng l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed y h\u1ecdc, v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn y h\u1ecdc ch\u00e2u \u00c2u, H\u1ed3i gi\u00e1o v\u00e0 Byzantine trong su\u1ed1t nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7.<\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-2026 aligncenter\" src=\"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-171x300.webp\" alt=\"\" width=\"298\" height=\"523\" srcset=\"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-171x300.webp 171w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-585x1024.webp 585w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-768x1344.webp 768w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 298px) 100vw, 298px\" \/><\/p>\n<p><strong>\u00a0Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p:<\/strong><br \/>\n&#8211; Sinh ra: Kho\u1ea3ng n\u0103m 129 AD, t\u1ea1i Pergamon, m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u1ed5 thu\u1ed9c Hy L\u1ea1p (nay thu\u1ed9c Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3).<br \/>\n&#8211; Qua \u0111\u1eddi: Kho\u1ea3ng n\u0103m 216 AD, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 t\u1ea1i Rome ho\u1eb7c Alexandria.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0\u0110\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0 th\u00e0nh t\u1ef1u:<\/strong><br \/>\n1. <strong>C\u00f4ng tr\u00ecnh v\u1ec1 gi\u1ea3i ph\u1eabu h\u1ecdc v\u00e0 sinh l\u00fd h\u1ecdc:<\/strong> Galen l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u gi\u1ea3i ph\u1eabu con ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng qua vi\u1ec7c m\u1ed5 x\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 kh\u1ec9 v\u00e0 l\u1ee3n. \u00d4ng \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nhi\u1ec1u ki\u1ebfn th\u1ee9c v\u1ec1 c\u1ea5u tr\u00fac c\u01a1 th\u1ec3 v\u00e0 ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 quan, bao g\u1ed3m h\u1ec7 tu\u1ea7n ho\u00e0n, h\u1ec7 th\u1ea7n kinh v\u00e0 c\u00e1c tuy\u1ebfn n\u1ed9i ti\u1ebft.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-2027 aligncenter\" src=\"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-1-300x300.webp\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-1-300x300.webp 300w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-1-150x150.webp 150w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-1-768x768.webp 768w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-1-400x400.webp 400w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-1.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-2028 aligncenter\" src=\"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-2-300x300.webp\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-2-300x300.webp 300w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-2-150x150.webp 150w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-2-768x768.webp 768w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-2-400x400.webp 400w, https:\/\/museum.pctu.com.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/galen-2.webp 1024w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2. <strong>Thuy\u1ebft t\u1ee9 th\u1ec3 d\u1ecbch (Humoralism):<\/strong> Galen \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u00fd thuy\u1ebft t\u1ee9 th\u1ec3 d\u1ecbch, cho r\u1eb1ng s\u1ee9c kh\u1ecfe v\u00e0 b\u1ec7nh t\u1eadt c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh b\u1edfi s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng ho\u1eb7c m\u1ea5t c\u00e2n b\u1eb1ng gi\u1eefa b\u1ed1n th\u1ec3 d\u1ecbch: m\u00e1u, \u0111\u1eddm, m\u1eadt v\u00e0ng v\u00e0 m\u1eadt \u0111en. L\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y \u0111\u00e3 th\u1ed1ng tr\u1ecb y h\u1ecdc ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y trong h\u01a1n 1.500 n\u0103m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">3. <strong>Thu\u1eadt ng\u1eef y h\u1ecdc:<\/strong> Galen \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p nhi\u1ec1u v\u00e0o s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a thu\u1eadt ng\u1eef y h\u1ecdc. Nhi\u1ec1u thu\u1eadt ng\u1eef m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng trong y h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 thu\u1eadt ng\u1eef v\u1ec1 gi\u1ea3i ph\u1eabu v\u00e0 sinh l\u00fd.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">4. <strong>T\u00e1c ph\u1ea9m quan tr\u1ecdng:<\/strong> Galen vi\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u00e1c ph\u1ea9m v\u1ec1 y h\u1ecdc, gi\u1ea3i ph\u1eabu h\u1ecdc, sinh l\u00fd h\u1ecdc, d\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc. C\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng bao g\u1ed3m \u201cDe Usu Partium Corporis Humani\u201d (V\u1ec1 S\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi), \u201cDe Anatomicis Administrationibus\u201d (V\u1ec1 Gi\u1ea3i ph\u1eabu h\u1ecdc), v\u00e0 \u201cDe Methodo Medendi\u201d (V\u1ec1 Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ch\u1eefa b\u1ec7nh).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">5. <strong>\u1ea2nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u r\u1ed9ng:<\/strong> \u1ea2nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Galen k\u00e9o d\u00e0i su\u1ed1t th\u1eddi k\u1ef3 Trung c\u1ed5 v\u00e0 Ph\u1ee5c h\u01b0ng. C\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch sang ti\u1ebfng \u1ea2 R\u1eadp v\u00e0 ti\u1ebfng Latinh, tr\u1edf th\u00e0nh n\u1ec1n t\u1ea3ng cho y h\u1ecdc H\u1ed3i gi\u00e1o v\u00e0 ch\u00e2u \u00c2u. C\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 v\u1ec1 t\u1ee9 th\u1ec3 d\u1ecbch, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 y h\u1ecdc trung c\u1ed5 v\u00e0 ph\u1ee5c h\u01b0ng s\u1eed d\u1ee5ng l\u00e0m n\u1ec1n t\u1ea3ng cho vi\u1ec7c ch\u1ea9n \u0111o\u00e1n v\u00e0 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb b\u1ec7nh.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">6. <strong>H\u1ea1n ch\u1ebf:<\/strong> M\u1eb7c d\u00f9 Galen \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p l\u1edbn cho y h\u1ecdc, nh\u01b0ng m\u1ed9t s\u1ed1 l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 v\u1ec1 gi\u1ea3i ph\u1eabu h\u1ecdc, sau n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u00e1c b\u1ecf khi khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 ph\u00e1t tri\u1ec3n. V\u00ed d\u1ee5, \u00f4ng \u0111\u00e3 nh\u1ea7m l\u1eabn v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ed1 c\u1ea5u tr\u00fac gi\u1ea3i ph\u1eabu do d\u1ef1a tr\u00ean vi\u1ec7c m\u1ed5 x\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadt thay v\u00ec con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Di s\u1ea3n:<\/strong><br \/>\nGalen l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e0 y h\u1ecdc v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed. M\u1eb7c d\u00f9 m\u1ed9t s\u1ed1 l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 l\u1ed7i th\u1eddi, nh\u01b0ng c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Galen \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng cho nhi\u1ec1u kh\u00eda c\u1ea1nh c\u1ee7a y h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 khoa h\u1ecdc. Di s\u1ea3n c\u1ee7a \u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao trong l\u1ecbch s\u1eed y h\u1ecdc v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Galen (129\u2013c. 216 AD), hay Galenos, l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e1c s\u0129, nh\u00e0 gi\u1ea3i ph\u1eabu h\u1ecdc v\u00e0 nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng th\u1eddi k\u1ef3 Hy L\u1ea1p c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. \u00d4ng l\u00e0 m\u1ed9t trong&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2027,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,75],"tags":[279,192,281],"class_list":["post-2025","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","category-y-khoa-the-gioi","tag-galen","tag-giai-phau-hoc","tag-sinh-ly-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2025","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2025"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2025\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2030,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2025\/revisions\/2030"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2027"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2025"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2025"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2025"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}