{"id":2633,"date":"2025-11-04T10:00:52","date_gmt":"2025-11-04T03:00:52","guid":{"rendered":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/?p=2633"},"modified":"2025-12-29T10:01:45","modified_gmt":"2025-12-29T03:01:45","slug":"lich-su-y-hoc-co-truyen-viet-nam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/2025\/11\/04\/lich-su-y-hoc-co-truyen-viet-nam\/","title":{"rendered":"L\u1ecbch s\u1eed y h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n Vi\u1ec7t Nam"},"content":{"rendered":"<ol>\n<li style=\"text-align: justify;\"><b> TH\u1edcI C\u1ed4 \u0110\u1ea0I (T\u1eea \u0110\u1ea6U TH\u1ebe K\u1ef6 I \u2013 TH\u1ebe K\u1ef6 III SAU CNT)<\/b><b><br \/>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">Ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c kinh nghi\u1ec7m v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd do s\u1ed1ng trong khu v\u1ef1c nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi gi\u00f3 m\u00f9a, d\u1ec5 m\u1eafc c\u00e1c b\u1ec7nh s\u1ed1t r\u00e9t, b\u1ec7nh th\u1eddi kh\u00ed v\u00e0 b\u1ec7nh nhi\u1ec5m tr\u00f9ng \u0111\u01b0\u1eddng ru\u1ed9t n\u00ean ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5 c\u00f3 nhi\u1ec1u kinh nghi\u1ec7m trong vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng thu\u1ed1c d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng c\u00e1c th\u1ee9c \u0103n u\u1ed1ng v\u00e0 trong sinh ho\u1ea1t nh\u01b0: tr\u1ea7u, cau, g\u1eebng, h\u00e0nh, t\u1ecfi, \u1edbt, ri\u1ec1ng, \u00fd d\u0129, v\u00f4i, ch\u00e8 xanh, ch\u00e8 v\u1eb1ng v\u00e0 bi\u1ebft ph\u00f2ng s\u00e2u r\u0103ng b\u1eb1ng t\u1eadp t\u1ee5c nhu\u1ed9m r\u0103ng \u0111en.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><b> TH\u1edcI TRUNG \u0110\u1ea0I (TH\u1ebe K\u1ef6 III \u2013 TH\u1ebe K\u1ef6 XVII SAU CN)<\/b><b><br \/>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">D\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 Trung \u0111\u1ea1i d\u01b0\u1edbi n\u1ec1n \u0111\u00f4 h\u1ed9 c\u1ee7a c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i H\u00e1n \u2013 Ng\u1ee5y \u2013 T\u1ea5n \u2013 T\u1ed1ng \u2013 T\u1ec1 \u2013 L\u01b0\u01a1ng \u2013 T\u00f9y \u2013 \u0110\u01b0\u1eddng (179 tr. CN \u2013 938 sau CN). D\u01b0\u1edbi \u00e1ch \u0111\u00f4 h\u1ed9 n\u00e0y, c\u00f3 l\u1ebd ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam thu\u1ed9c t\u1ea7ng l\u1edbp tr\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi thi\u1ec7u m\u1ed9t n\u1ec1n y h\u1ecdc kinh \u0111i\u1ec3n th\u00f4ng qua c\u00e1c th\u1ea7y thu\u1ed1c \u0111\u1ebfn t\u1eeb Trung Qu\u1ed1c nh\u01b0 \u0110\u1ed5ng Ph\u1ee5ng (187 \u2013 226), L\u00e2m Th\u1eafng (479 \u2013 501). Trong giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y, m\u1ed9t s\u1ed1 d\u01b0\u1ee3c li\u1ec7u c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o D\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c nh\u01b0:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 \u00dd d\u0129, S\u1eafn d\u00e2y (Danh Y bi\u1ec7t l\u1ee5c).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 \u0110\u1eadu kh\u1ea5u (H\u1ea3i Nam b\u1ea3n th\u1ea3o \u2013 \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 S\u1eed qu\u00e2n t\u1eed (B\u1ea3n th\u1ea3o khai b\u1ea3o \u2013 \u0111\u1eddi T\u1ed1ng).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 X\u1ea3 (B\u1ea3n th\u1ea3o th\u1eadp di).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Tr\u1ea7u, Cau (T\u00f4 cung b\u1ea3n th\u1ea3o).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 H\u01b0\u01a1ng b\u00e0i, Kho qua, B\u00ed ng\u00f4, \u0110\u01b0\u1eddi \u01b0\u01a1i (B\u1ea3n th\u1ea3o c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c).<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>2.1 Th\u1eddi nh\u00e0 Ng\u00f4 \u2013 \u0110inh \u2013 L\u00ea \u2013 L\u00fd (938 \u2013 1224)<\/b><b><br \/>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">N\u1ec1n y h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam, ngo\u00e0i t\u00ednh ch\u1ea5t kinh nghi\u1ec7m c\u00f2n mang th\u00eam t\u00ednh ch\u1ea5t t\u00f4n gi\u00e1o do \u0110\u1ea1o gi\u00e1o v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh m\u1ebd d\u01b0\u1edbi c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i n\u00e0y. \u0110i\u1ec3n h\u00ecnh l\u00e0 n\u0103m 1136, th\u1ea7y thu\u1ed1c Nguy\u1ec5n Minh Kh\u00f4ng ch\u1eefa b\u1ec7nh \u0111i\u00ean cho vua L\u00fd Th\u1ea7n T\u00f4ng b\u1eb1ng b\u00f9a ch\u00fa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>2.2. Th\u1eddi nh\u00e0 Tr\u1ea7n \u2013 H\u1ed3 \u2013 H\u1eadu L\u00ea (1225 \u2013 1788)<\/b><b><br \/>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">T\u1eeb th\u1eddi nh\u00e0 Tr\u1ea7n tr\u1edf \u0111i, Nho gi\u00e1o ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Chu V\u0103n An v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u00e1n Si\u00eau l\u00e0 hai ng\u01b0\u1eddi kh\u1edfi x\u01b0\u1edbng phong tr\u00e0o ch\u1ed1ng m\u00ea t\u00edn d\u1ecb \u0111oan trong c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 ch\u00ednh l\u00fac \u1ea5y n\u1ec1n y h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam m\u1edbi c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n v\u01b0\u01a1n l\u00ean.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Song c\u0169ng v\u00ec s\u1ef1 g\u1eafn b\u00f3 qu\u00e1 ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1ec1 m\u1eb7t v\u0103n ho\u00e1 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u1edbi Trung Qu\u1ed1c n\u00ean n\u1ec1n y h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng ch\u1ec9 ph\u00e1t tri\u1ec3n tr\u00ean n\u1ec1n t\u1ea3ng l\u00fd lu\u1eadn Trung y. Do \u0111\u00f3, trong su\u1ed1t th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y c\u00e1c danh nh\u00e2n y h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho h\u1eadu th\u1ebf nh\u1eefng tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c nh\u01b0:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Ch\u00e2m c\u1ee9u ti\u1ec7p hi\u1ec7u di\u1ec5n ca c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u0110\u1ea1i N\u0103ng (\u0111\u1eddi nh\u00e0 H\u1ed3) trong \u0111\u00f3 c\u00f3 b\u1ed5 sung th\u00eam huy\u1ec7t Nh\u0169 \u1ea3nh, B\u00f4i lam ch\u1eefa s\u1ed1t r\u00e9t; Tr\u1ef1c c\u1ed1t ch\u1eefa h\u01b0 lao; Qu\u00e2n d\u1ea7n, Ph\u1ee5c nguy\u00ean ch\u1eefa \u0111\u1ed9ng kinh.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 B\u1ea3o anh l\u01b0\u01a1ng ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tr\u1ef1c (1455) v\u1edbi kinh nghi\u1ec7m ch\u1eefa s\u1edfi v\u00e0 \u0111\u1eadu m\u00f9a.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Y h\u1ecdc y\u1ebfu gi\u1ea3i t\u1eadp ch\u00fa di bi\u00ean c\u1ee7a Chu Do\u00e3n V\u0103n (1466) b\u00e0n v\u1ec1 thu\u1ef7 ho\u1ea3 v\u00e0 ngo\u1ea1i c\u1ea3m.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Nh\u00e3n khoa y\u1ebfu l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a L\u00ea \u0110\u1ee9c V\u1ecdng (\u0111\u00f2i L\u00ea) b\u00e0n v\u1ec1 ph\u00e9p ch\u1eefa c\u00e1c ch\u1ee9ng \u0111au m\u1eaft, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u0111au m\u1eaft h\u1ed9t v\u00e0 l\u00f4ng qu\u1eb7m.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 B\u1ea3o sinh di\u00ean th\u1ecd to\u1ea3n y\u1ebfu c\u1ee7a \u0110\u00e0o C\u00f4ng Ch\u00ednh (1676) b\u00e0n v\u1ec1 c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p v\u1ec7 sinh th\u1ec3 ch\u1ea5t v\u00e0 t\u00e2m th\u1ea7n.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 T\u1ea1 Th\u1ecb chu\u1ea9n \u0111\u00edch y \u01b0\u1edbc c\u1ee7a T\u1ea1 Ch\u1ea5t Ph\u00e1c (\u0111\u00f2i L\u00ea) b\u00e0n v\u1ec1 c\u00e1ch s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng thu\u1ed1c ch\u1eefa b\u1ec7nh N\u1ed9i \u2013 Nhi \u2013 S\u1ea3n.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u0110\u1eb7c bi\u1ec7t d\u01b0\u1edbi th\u1eddi nh\u00e0 Tr\u1ea7n, trong l\u00fac tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u00e0 gi\u1edbi quan l\u1ea1i quy\u1ec1n qu\u00fd s\u00ednh d\u00f9ng thu\u1ed1c B\u1eafc th\u00ec m\u1ed9t th\u1ea7y thu\u1ed1c l\u00e0 Tu\u1ec7 T\u0129nh v\u1edbi tinh th\u1ea7n \u0111\u1ed9c l\u1eadp t\u1ef1 ch\u1ee7 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng l\u00ean quan \u0111i\u1ec3m \u201cNam d\u01b0\u1ee3c tr\u1ecb Nam nh\u00e2n\u201d qua t\u00e1c ph\u1ea9m Nam d\u01b0\u1ee3c th\u1ea7n hi\u1ec7u (\u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 sung v\u00e0 in l\u1ea1i n\u0103m 1761).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Tuy nhi\u00ean, ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn th\u1eddi H\u1eadu L\u00ea, th\u00ec to\u00e0n b\u1ed9 nh\u1eefng l\u00fd lu\u1eadn, h\u1ecdc thu\u1eadt c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5ng k\u1ebft \u1edf m\u1ee9c \u0111\u1ed9 uy\u00ean th\u00e2m nh\u1ea5t qua t\u00e1c ph\u1ea9m H\u1ea3i Th\u01b0\u1ee3ng Y T\u00f4n T\u00e2m l\u0129nh c\u1ee7a L\u00ea H\u1eefu Tr\u00e1c (1720 \u2013 1791).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Trong c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc, nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n ch\u1ec9 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ph\u1ee5c v\u1ee5 s\u1ee9c kh\u1ecfe cho vua, quan v\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, c\u00f2n vi\u1ec7c ch\u0103m lo s\u1ee9c kh\u1ecfe c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n lao \u0111\u1ed9ng th\u00ec m\u1eb7c cho t\u01b0 nh\u00e2n ho\u1eb7c c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u00f4n gi\u00e1o ph\u1ee5 tr\u00e1ch. Ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn th\u1eddi nh\u00e0 H\u1ed3 (1400 \u2014 1406), H\u1ed3 H\u00e1n Th\u01b0\u01a1ng m\u1edbi l\u1eadp Qu\u1ea3ng T\u1ebf Th\u1ef1 \u0111\u1ec3 ch\u1eefa b\u1ec7nh cho d\u00e2n v\u00e0 giao cho th\u1ea7y thu\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u1ea1i N\u0103ng ph\u1ee5 tr\u00e1ch.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, d\u01b0\u1edbi th\u1eddi nh\u00e0 L\u00ea (1261) ngo\u00e0i vi\u1ec7c l\u1eadp ra Y h\u1ecdc hu\u1ea5n khoa \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0o t\u1ea1o th\u1ea7y thu\u1ed1c, ch\u00ednh quy\u1ec1n c\u00f2n ban h\u00e0nh b\u1ed9 lu\u1eadt H\u1ed3ng \u0110\u1ee9c v\u1edbi nh\u1eefng quy \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 Y \u0111\u1ee9c (\u0111i\u1ec1u 541), v\u1ec1 qu\u1ea3n l\u00fd v\u1ec7 sinh th\u1ef1c ph\u1ea9m (\u0111i\u1ec1u 420) v\u00e0 c\u00f4ng t\u00e1c Ph\u00e1p y trong b\u1ed9 s\u00e1ch \u201cNh\u00e2n th\u1ea7n ki\u1ebfm tra nghi\u1ec7m ph\u00e1p\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>2.3. Th\u1eddi L\u00ea M\u1ea1c \u2013 th\u1eddi T\u00e2y S\u01a1n (1428 \u2013 1802)<\/b><b><br \/>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">Ngo\u00e0i t\u00e1c ph\u1ea9m kinh \u0111i\u1ec3n v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a H\u1ea3i Th\u01b0\u1ee3ng L\u00e3n \u00f4ng L\u00ea H\u1eefu Tr\u00e1c c\u00f2n c\u00f3 th\u00eam:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Nam D\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Ho\u00e0nh (T\u00e2y S\u01a1n) gi\u1edbi thi\u1ec7u 500 d\u01b0\u1ee3c th\u1ea3o v\u00e0 130 d\u01b0\u1ee3c li\u1ec7u t\u1eeb kho\u00e1ng v\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Li\u1ec7u d\u1ecbch ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p to\u00e0n t\u1eadp vi\u1ebft v\u1ec1 b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m; H\u00f4 Nh\u00ed ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p t\u1ed5ng l\u1ee5c vi\u1ebft v\u1ec1 Nhi khoa v\u00e0 L\u00fd Am ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p th\u00f4ng l\u1ee5c vi\u1ebft v\u1ec1 Ph\u1ee5 khoa c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Gia Phan (1784 \u2013 1817).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">C\u0169ng trong giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y Vi\u1ec7t Nam, m\u00e0 c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 x\u1ee9 \u0110\u00e0ng Trong \u0111\u00e3 c\u00f3 giao l\u01b0u kinh t\u1ebf v\u1edbi c\u00e1c n\u01b0\u1edbc trong v\u00f9ng \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 v\u00e0 qua \u0111\u00f3 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 trao \u0111\u1ed5i Th\u1ed5 nh\u00e2n s\u00e2m, Ng\u01b0u t\u1ea5t, Ph\u1ee5c linh, Xuy\u00ean s\u01a1n gi\u00e1p, Quy b\u1ea3n, Thuy\u1ec1n tho\u00e1i \u0111\u1ec3 nh\u1eadp Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng, K\u1ef3 nam, S\u1eebng t\u00ea gi\u00e1c.<\/span><\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li style=\"text-align: justify;\"><b> TH\u1edcI C\u1eacN \u0110\u1ea0I (TH\u1ebe k\u1ef7 XVII \u2013 th\u1ebf k\u1ef7 XX SAU CN)<\/b><b><br \/>\n<\/b><b>3.1. Th\u1eddi Nguy\u1ec5n (1802 \u2013 1884)<\/b><b><br \/>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">Qu\u1ea3n l\u00fd y t\u1ebf v\u1ec1 m\u1eb7t nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec kh\u00e1c so v\u1edbi th\u1eddi L\u00ea, v\u1ec1 m\u1eb7t h\u1ecdc thu\u1eadt c\u1ee7a gia Vi\u1ec7t Nam v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00f4ng vi\u1ec7c bi\u00ean t\u1eadp, tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 h\u1ecdc t\u1eadp \u00edt nhi\u1ec1u kinh nghi\u1ec7m c\u1ee7a y gia Trung Qu\u1ed1c, c\u1ee5 th\u1ec3:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Xu\u00e2n \u0110inh y \u00e1n kinh tr\u1ecb ch\u1ee7 ch\u1ee9ng chuy\u00ean v\u1ec1 b\u1ec7nh \u00f4n d\u1ecbch v\u00e0 th\u1eddi kh\u00ed c\u1ee7a L\u00ea Kinh H\u1ea1p.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Th\u1ea1ch nha k\u00ednh b\u00e0n v\u1ec1 ph\u00e9p xem l\u01b0\u1ee1i c\u1ee7a D\u01b0\u01a1ng Kh\u1ea3i.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>3.2. Th\u1eddi Ph\u00e1p thu\u1ed9c (1884 \u2013 1945)<\/b><b><br \/>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">Y h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n Vi\u1ec7t Nam b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 XX, khi m\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0111\u00e3 k\u00fd hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc HARMAND (25\/08\/1883) bi\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam th\u00e0nh m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c \u0111\u1ecba.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">T\u1eeb n\u0103m 1894 \u2013 1906, c\u00e1c Ty l\u01b0\u01a1ng y \u0111\u1ec1u l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t b\u1ecb gi\u1ea3i t\u00e1n \u0111\u1ec3 thay th\u1ebf\u201d b\u1eb1ng b\u1ec7nh vi\u1ec7n ho\u1eb7c b\u1ec7nh x\u00e1 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a thanh tra y t\u1ebf \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">N\u0103m 1920, nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n Ph\u00e1p h\u1ea1n ch\u1ebf s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi h\u00e0nh ngh\u1ec1 \u0110\u00f4ng y \u1edf Nam b\u1ed9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 500 ng\u01b0\u1eddi.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">N\u0103m 1943 l\u1ea1i k\u00fd ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh b\u1ed5 sung nh\u1eb1m h\u1ea1n ch\u1ebf h\u00e0nh ngh\u1ec1 c\u1ee7a gi\u1edbi \u0110\u00f4ng y b\u1eb1ng c\u00e1ch kh\u00f4ng cho s\u1eed d\u1ee5ng nh\u1eefng d\u01b0\u1ee3c li\u1ec7u c\u00f3 ho\u1ea1t t\u00ednh m\u1ea1nh nh\u01b0 Ph\u1ee5 t\u1eed, Ba \u0111\u1eadu ch\u1ebf\u2026 Trong ho\u00e0n c\u1ea3nh kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u00f3, H\u1ed9i Y h\u1ecdc Trung k\u1ef3 (th\u00e0nh l\u1eadp 14\/09\/1936) \u0111\u00e3 m\u1edf l\u1edbp hu\u1ea5n luy\u1ec7n \u0111\u00e0o t\u1ea1o l\u01b0\u01a1ng y, c\u00f9ng v\u1edbi H\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam Y D\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc \u1edf B\u1eafc k\u1ef3 v\u00e0 H\u1ed9i Y h\u1ecdc \u1edf Nam k\u1ef3 h\u1ee3p l\u1ef1c \u0111o\u00e0n k\u1ebft y gi\u1edbi Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ec3 ch\u1ea5n h\u01b0ng y h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n d\u00e2n t\u1ed9c v\u00e0 \u0111\u1ea5u tranh ch\u1ed1ng ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e0n \u00e1p y h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Trong giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y, ngo\u00e0i nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m y h\u1ecdc bi\u00ean so\u1ea1n b\u1eb1ng ch\u1eef H\u00e1n N\u00f4m nh\u01b0:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 V\u1ec7 sinh y\u1ebfu ch\u1ec9 (1901) c\u1ee7a B\u00f9i V\u0103n Trung \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 B\u00ed truy\u1ec1n t\u1eadp y\u1ebfu (1906) c\u1ee7a L\u00ea T\u01b0 Th\u00fay \u1edf H\u00e0 Nam.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Y th\u01b0 l\u01b0\u1ee3c sao (1906) c\u1ee7a V\u0169 \u0110\u00ecnh Phu.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 T\u1ee9 duy t\u1eadp (1910) c\u1ee7a \u0110\u1ed7 Th\u1ebf\u201d H\u1ed3.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Trung Vi\u1ec7t D\u01b0\u1ee3c t\u00ednh h\u1ee3p bi\u00ean g\u1ed3m 1500 v\u1ecb thu\u1ed1c c\u1ee7a \u0110inh Nho Ch\u1ea5n.\u00a0 C\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u y h\u1ecdc vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Vi\u1ec7t Nam D\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc c\u1ee7a Ph\u00f3 \u0110\u1ee9c Th\u00e0nh.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Nam D\u01b0\u1ee3c b\u1ed9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n An C\u01b0.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 Y h\u1ecdc t\u00f9ng th\u01b0 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n An Nh\u00e2n.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u0110\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n ph\u1ed5 c\u1eadp v\u00e0 b\u1ea3o t\u1ed3n n\u1ec1n y d\u01b0\u1ee3c c\u1ed5 truy\u1ec1n trong nh\u00e2n d\u00e2n.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>2.3. Th\u1eddi Vi\u1ec7t Nam D\u00e2n ch\u1ee7 C\u1ed9ng ho\u00e0 \u0111\u1ebfn nay (1945 \u2013 nay)<\/b><b><br \/>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">C\u00e1ch m\u1ea1ng b\u00f9ng l\u00ean, r\u1ed3i tr\u01b0\u1eddng k\u1ef3 kh\u00e1ng chi\u1ebfn. Ban nghi\u00ean c\u1ee9u \u0110\u00f4ng y d\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp \u1edf c\u00e1c B\u1ed9, S\u1edf y t\u1ebf thu\u1ed9c Li\u00ean khu \u0111\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n gi\u1ea3i quy\u1ebft th\u01b0\u01a1ng t\u1eadt cho b\u1ed9 \u0111\u1ed9i v\u00e0 b\u1ec7nh t\u1eadt c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Kh\u00e1ng chi\u1ebfn th\u00e0nh c\u00f4ng, d\u01b0\u1edbi ch\u00ednh quy\u1ec1n Vi\u1ec7t Nam D\u00e2n ch\u1ee7 C\u1ed9ng h\u00f2a, ng\u00e0y 12\/04\/1956 B\u1ed9 Y t\u1ebf ra quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh th\u00e0nh l\u1eadp Ph\u00f2ng \u0110\u00f4ng y trong V\u1ee5 Ch\u1eefa b\u1ec7nh \u0111\u1ec3 chuy\u00ean tr\u00e1ch nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 \u0110\u00f4ng y. Ng\u00e0y 03\/06\/1957, H\u1ed9i \u0110\u00f4ng y Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp v\u1edbi m\u1ee5c \u0111\u00edch \u0111o\u00e0n k\u1ebft c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi h\u00e0nh ngh\u1ec1 v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0110\u00f4ng y \u2013 \u0110\u00f4ng d\u01b0\u1ee3c. Ng\u00e0y 17\/06\/1957 Vi\u1ec7n Nghi\u00ean c\u1ee9u \u0110\u00f4ng y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp. H\u01a1n ai h\u1ebft, H\u1ed3 Ch\u1ee7 t\u1ecbch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn v\u1ea5n \u0111\u1ec1 k\u1ebft h\u1ee3p y h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i (YHH\u0110) v\u00e0 y h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n (YHCT) d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n y h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam. Trong b\u1ee9c th\u01b0 g\u1eedi cho H\u1ed9i ngh\u1ecb Ng\u00e0nh Y t\u1ebf ng\u00e0y 27\/02\/1955 Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft: \u201cTrong nh\u1eefng n\u0103m b\u1ecb n\u00f4 l\u1ec7 th\u00ec y h\u1ecdc c\u1ee7a ta c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c ng\u00e0nh kh\u00e1c b\u1ecb k\u00ecm h\u00e3m. Nay ch\u00fang ta \u0111\u00e3 \u0111\u1ed9c l\u1eadp t\u1ef1 do, c\u00e1n b\u1ed9 c\u1ea7n gi\u00fap \u0111\u1ed3ng b\u00e0o, gi\u00fap Ch\u00ednh ph\u1ee7 x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t n\u1ec1n y t\u1ebf th\u00edch h\u1ee3p v\u1edbi nhu c\u1ea7u ch\u1eefa b\u1ec7nh c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n ta. Y h\u1ecdc c\u0169ng ph\u1ea3i d\u1ef1a tr\u00ean nguy\u00ean t\u1eafc khoa h\u1ecdc d\u00e2n t\u1ed9c v\u00e0 \u0111\u1ea1i ch\u00fang\u201d.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">C\u0169ng trong th\u01b0 Ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i ch\u1ec9 r\u00f5: \u201c\u00d4ng cha ta ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 nhi\u1ec1u kinh nghi\u1ec7m qu\u00fd b\u00e1u v\u1ec1 c\u00e1ch ch\u1eefa b\u1ec7nh b\u1eb1ng thu\u1ed1c ta, thu\u1ed1c B\u1eafc. \u0110\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng ph\u1ea1m vi y h\u1ecdc, c\u00e1c c\u00f4, c\u00e1c ch\u00fa c\u0169ng n\u00ean ch\u00fa tr\u1ecdng nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u1ed1i h\u1ee3p thu\u1ed1c \u0110\u00f4ng v\u00e0 thu\u1ed1c T\u00e2y\u201d. Ngh\u1ecb quy\u1ebft \u0110\u1ea1i h\u1ed9i \u0110\u1ea3ng l\u1ea7n th\u1ee9 III n\u0103m 1960, l\u1ea7n th\u1ee9 IV n\u0103m 1976, l\u1ea7n th\u1ee9 V n\u0103m 1982 \u0111\u00e3 v\u1ea1ch ra:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 K\u1ebft h\u1ee3p gi\u1eefa YHH\u0110 v\u00e0 YHCT \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n y h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o ngh\u1ecb quy\u1ebft c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ed9i \u0110\u1ea3ng, Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Ch\u00ednh ph\u1ee7 c\u0169ng \u0111\u00e3 ra nhi\u1ec1u ch\u1ec9 th\u1ecb h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ng\u00e0nh y t\u1ebf th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c ngh\u1ecb quy\u1ebft c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ed9i \u0110\u1ea3ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 n\u0103m 1980 Hi\u1ebfn ph\u00e1p c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc C\u1ed9ng h\u00f2a X\u00e3 h\u1ed9i Ch\u1ee7 ngh\u0129a Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh k\u1ebft h\u1ee3p YHH\u0110 v\u00e0 YHCT l\u00e0 n\u1ed9i dung c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n YHH\u0110 Vi\u1ec7t Nam. B\u1ed9 Y t\u1ebf c\u0169ng \u0111\u00e3 ra nhi\u1ec1u th\u00f4ng t\u01b0 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee5 th\u1ec3 vi\u1ec7c th\u1ef1c hi\u1ec7n ngh\u1ecb quy\u1ebft \u0110\u1ea1i h\u1ed9i \u0110\u1ea3ng, ngh\u1ecb quy\u1ebft c\u1ee7a H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Ch\u00ednh ph\u1ee7.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">\u2013 H\u01a1n 50 n\u0103m ki\u00ean tr\u00ec th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i c\u1ee7a \u0110\u1ea3ng v\u00e0 Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, ng\u00e0nh y t\u1ebf \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u th\u00e0nh t\u00edch x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n y h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam k\u1ebft h\u1ee3p YHH\u0110 v\u00e0 YHCT c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c tr\u00ean nhi\u1ec1u m\u1eb7t: Quan \u0111i\u1ec3m x\u00e2y d\u1ef1ng ng\u00e0nh, \u0111\u00e0o t\u1ea1o c\u00e1n b\u1ed9, nghi\u00ean c\u1ee9u y h\u1ecdc v\u1ec1 ch\u1eefa b\u1ec7nh v\u00e0 thu\u1ed1c, bi\u00ean so\u1ea1n c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u ph\u1ed5 c\u1eadp v\u00e0 chuy\u00ean s\u00e2u v\u1ec1 YHCT d\u00e2n t\u1ed9c.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">K\u1ec3 t\u1eeb sau ng\u00e0y Mi\u1ec1n Nam \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i ph\u00f3ng, c\u1ea3 5 tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Y trong c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 H\u1ecdc vi\u1ec7n Qu\u00e2n y \u0111\u1ec1u c\u00f3 B\u1ed9 m\u00f4n Y h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n trong \u0111\u00f3 c\u00f3 B\u1ed9 m\u00f4n YHCT \u2013 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i H\u1ecdc Y H\u00e0 N\u1ed9i (1961) v\u00e0 B\u1ed9 m\u00f4n YHCT \u2013 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i H\u1ecdc Y d\u01b0\u1ee3c Th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh (1976)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Trong giai \u0111o\u1ea1n YHCT kh\u1edfi s\u1eafc, \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 cho c\u00f4ng t\u00e1c \u0111\u00e0o t\u1ea1o theo ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><b><i>\u201c Ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 ho\u00e0n thi\u1ec7n h\u1ec7 th\u1ed1ng b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ee9c kh\u1ecfe nh\u00e2n d\u00e2n tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf k\u1ebft h\u1ee3p y h\u1ecdc, d\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u1edbi y d\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n\u201d<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TH\u1edcI C\u1ed4 \u0110\u1ea0I (T\u1eea \u0110\u1ea6U TH\u1ebe K\u1ef6 I \u2013 TH\u1ebe K\u1ef6 III SAU CNT) Ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c kinh nghi\u1ec7m v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd do s\u1ed1ng trong khu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,69],"tags":[430],"class_list":["post-2633","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","category-y-khoa-viet-nam","tag-y-hoc-co-truyen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2633"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2635,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2633\/revisions\/2635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/museum.pctu.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}